محمد تقي جعفري
90
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
از يكى از دو عامل يا از هر دو عامل كه ذيلا بيان مىكنيم ، ساخته مىشود و قاب آن را انگيزههاى محيطى و هدفهاى منظور صحيح يا غلط تعبير مىنمايد : چنان كه در آغاز اين مبحث گفتيم ايدهها و عقايد پذيرفته شدهء پيشين در توجيه معرفت و طرق بدست آوردن آن ، نقش با اهميّتى را به عهده مىگيرد . ايدهها و عقايد ممكن است در فعاليّت فكرى محقق با نمود مشخص و مستقيم ، دست به كار نشود ، ولى با فرض اشغال فضاى درون ناخود آگاه بوسيلهء ايدهها و عقايد امكان تجريد انديشه براى بدست آوردن معرفت خالص ، همان اندازه امكان پذير است كه تجريد جسم شفافى كه در مقابل نور خورشيد بدون حجاب قرار گرفته است ، از نفوذ روشنايى خورشيد ايدههاى مورد گرايش شخص محقق ، كار اصل موضوعى را مىكند كه ذهن محقق را و لو بطور ناخود آگاه تحت تأثير قرار مىدهد . اگر محقق جامعه شناسى كه به جهت پيروزى جامعهء خود در ميدان تكاپو براى پيشرفت ، اين ايده را پذيرفته است كه نژاد جامعهء او است كه شايستگى چنان پيروزى را داشته است و پس بدون ترديد در موقع تحقيق در مسائل مربوط به جوامع ديگر ، مطابق همان ايدهء توجيه شده هر امتيازى را هم كه در آن جوامع به بيند ، يا وابستهء جامعهء خود تلقى خواهد كرد و يا به آن امتيازات مانند باستانشناسى خواهد نگريست كه موضوع باستانى را تجزيه و تحليل مىنمايد و با طبقه بندى مناسب در جاى معينى از موزهء باستانى قرار مىدهد . ( 1 ) براى مردى محقق كه از امتيازات تكنيك كنونى ، اين ايده پذيرفته شده است
--> ( 1 ) در موقعى كه در پاريس بودم ، شواهدى به اين گونه روش تفكر اطلاع پيدا كردم كه بعضى از محققين آن سامان چنين روش فكرى را در بارهء بعضى از شخصيتهاى علمى و فلسفى ممتاز شرق اتّخاذ كرده بود .